Zielone zamówienia oznaczają politykę, w ramach której podmioty publiczne włączają kryteria i/lub wymagania środowiskowe do procedur udzielania zamówień publicznych oraz poszukują rozwiązań minimalizujących negatywny wpływ wyrobów i usług na środowisko w całym cyklu życia. Realizacja zaleceń Komisji Europejskiej w tym zakresie ma się przyczynić do upowszechnienia eko-innowacji oraz dalszego rozwoju przemysłu pracującego na rzecz ochrony środowiska i współpracującego z nim sektora usług około-środowiskowych [1].
Obserwuje się stały wzrost udziału zamówień publicznych w PKB, spowodowany m.in. wydatkowaniem środków pomocowych UE. Wartość udzielonych w Polsce zamówień publicznych w 2009 r. wyniosła 126,7 mld zł [2] w porównaniu do 109,5 mld zł [3] w 2008 r.
Ze względu na interes społeczny, w tym potrzebę poprawy jakości życia oraz stanu środowiska przyrodniczego pożądane i celowe jest, aby w zamówieniach publicznych aspekty ochrony środowiska były uwzględniane w jak najszerszym zakresie. Podejmowane działania powinny dotyczyć w szczególności wspierania rozwiązań energo-, wodo-, i materiałooszczędnych, które w dużej mierze są także efektywne kosztowo, tym samym mogą być atrakcyjne dla zamawiających z uwagi na korzyści ekonomiczne w krótko- i w długookresowej perspektywie.
Polski system zamówień publicznych jest systemem zdecentralizowanym. Oznacza to, że każdy zamawiający ma możliwość wyboru wyrobów i usług spełniających wysokie standardy ochrony środowiska. Jak dotychczas kryteria środowiskowe stosowane są przez polskich zamawiających bardzo rzadko (w ok. 10,5% zamówień) [4]. Kwestie ochrony środowiska zwykle obejmują parametry techniczne, eksploatacyjne lub użytkowe, np. kryterium zużycia wody przez aparaturę. Tymczasem w każdym segmencie zamówień (dostawy, usługi, roboty budowlane) możliwe jest takie określenie przedmiotu zamówienia, aby wskutek jego realizacji uzyskać maksymalny efekt ekologiczny.
30 stycznia 2007 r. przyjęty został „Krajowy plan działań w zakresie zielonych zamówień publicznych na lata 2007-2009”, uwzględniający konkretne narzędzia oraz wskaźniki monitorowania zmian w zakresie "zazieleniania" zamówień publicznych.
Wśród głównych celów realizowanych działań wskazano:
Ze względu na zakończenie okresu realizacji ww. „Krajowego planu działań w zakresie zielonych zamówień publicznych na lata 2007-2009”, 14 czerwca 2010 r.. Rada Ministrów przyjęła nowy 3-letni dokument planistyczny, którego celem jest dalsza popularyzacja zielonych zamówień publicznych w Polsce. Opracowany przez Urząd Zamówień Publicznych „Krajowy plan działań w zakresie zrównoważonych zamówień publicznych na lata 2010-2012” obejmuje analizę unijnych i krajowych regulacji prawnych zarówno bezpośrednio odnoszących się do kwestii zielonych zamówień publicznych, jak i pośrednio z nimi powiązanych. Zawiera również informacje dotyczące dotychczas zrealizowanych działań, a także harmonogram działań zaplanowanych na kolejne lata.
Jednocześnie realizowanych jest szereg inicjatyw ukierunkowanych na stworzenie w Polsce nowoczesnego systemu gwarantującego wydatkowanie środków publicznych w sposób przyczyniający się do stymulowania rozwoju innowacyjnej gospodarki ukierunkowanej na promowanie przedsiębiorczości, co jest zgodne z opracowanym przez Ministerstwo Gospodarki we współpracy z Urzędem Zamówień Publicznych dokumentem „Nowe podejście do zamówień publicznych. Zamówienia a małe i średnie przedsiębiorstwa, innowacje i zrównoważony rozwój” (przyjętym przez Radę Ministrów 8 kwietnia 2008 r.).
[1] - Guidelines for Member States to set up Action Plans on Green Public Procurement.
[2] - Sprawozdanie z funkcjonowania systemu zamówień publicznych w 2009 r.
[3] - Sprawozdanie z funkcjonowania systemu zamówień publicznych w 2008 r.
[4] - Badania wewnętrzne Urzędu Zamówień Publicznych.